FORUMI I GJIMNAZISTEVE

To be a star, you must shine your own light, follow your own path and don't worry about the darkness for that is where stars shine the brightest.

Who is online?

In total there are 2 users online :: 0 Registered, 0 Hidden and 2 Guests :: 1 Bot

None


[ View the whole list ]


Most users ever online was 117 on 22.02.11 19:06

RSS feeds


Yahoo! 
MSN 
AOL 
Netvibes 
Bloglines 

Poll

vlersojeni kte forum nga 1 ne 10.
16% 16% [ 74 ]
4% 4% [ 19 ]
4% 4% [ 19 ]
4% 4% [ 18 ]
5% 5% [ 25 ]
5% 5% [ 23 ]
6% 6% [ 28 ]
7% 7% [ 31 ]
8% 8% [ 37 ]
42% 42% [ 197 ]

Total Votes : 471

December 2016

MonTueWedThuFriSatSun
   1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031 

Calendar Calendar


    zakone ne krahina te ndryshme....

    Share

    Elboy814
    super-administrator
    super-administrator

    Male
    Number of posts : 1069
    Age : 26
    Location : everywhere
    Job/hobbies : administrator
    Humor : joke
    Reputation : 0
    Registration date : 2008-03-18

    zakone ne krahina te ndryshme....

    Post by Elboy814 on 28.03.08 18:21

    KORCA

    Tradita në zonn e Korçës, cilat janë ritualet e dasms, lindjes dhe vdekjes

    Ashtu sikurse rrethet e tjera të vendit, në fillim-shekullin e kaluar, edhe Korça nuk bnte prjashtim nga fenomeni i martesave nprmjet mblesrive. Në vijim të ciklit mbi traditat, ritet dhe zakonet e krahinave të ndryshme të Shqiprisë, ksaj here ne shkuam pikrisht drejt “qytetit të serenatave”, pr të msuar diçka më tepr mbi dasmn korçare. Në fakt, të grmosh të kaluarn, traditn, ngjarjet dhe zakonet e largta të humbura dhe kaprdira ndr vite, asnjherë nuk është e lehtë. Gjithsesi, arritm të gjenim dy personazhe prfaqsuese të trevs në fjalë, banuese në qytetin e Korçës, me origjinë nga dy prej fshatrave më të famshm të krejt zons, siç janë Voskopoja dhe Polena.

    ***
    Siç e parathamë, dasmat në atë kohë, edhe në zonn e Korçës janë brë nprmjet mblesrive; njerz që shkonin në të dyja familjet, herë nga nusja e herë tek dhndri i ardhshm, duke brë negociatat pr fejesn dhe martesn e radhs, e cila, sipas tyre, ishte e prshtatshme pr personat që bashkoheshin dhe e leverdisshme pr fiset që lidhnin krushqi. Elefteri Kristo, aktualisht 80-vjeç, me origjinë nga Voskopoja, e nis rrfimin e saj, pikrisht me mnyrn se si çiftet e reja bashkoheshin në martesë asokohe. Me logjikn e ftohtë, ndonse 8 dekada i mbart shklqyer mbi shpinë, Elefteria kujton dasmn që në momentet e para të saj, pra, duke e nisur nga çastet fillestare, zanafilla:
    “Çdo dasmë bhej nprmjet mblesit. Nuk dinim ne dashuriçka e bredhje poshtëë e prpjetë, siç kanë dalë në modë sot...”,- thotë ajo, duke vijuar se “vinte një njeri që i njihte të dyja familjet dhe bnte bisedimet, duke u mbushur mendjen të dyja palve që martesa ishte e mirë, si pr njrn familje, ashtu dhe pr tjetrn”. Fejesa bhej me gosti ku rakia derdhej lumë, mes kngve e valleve, ëmblsirave dhe njerzve të shumtë që hynin e dilnin, duke uruar trashgim me shumë djem dhe jetë të lumtur çiftit të ri.
    Një kod i trë prcaktonte mnyrn dhe e etapat e zhvillimit të ceremonisë më të rndsishme në jetn e njeriut, siç ka qenë dhe pr pjesn më të madhe të njerzve, kryesisht femrave, mbetet dasma bashkimi nn kurorë me bekimin e familjes, sektit fetar, kishs apo xhamisë, priftit apo imamit. E, nse tradita sot është zhdukur, tjetrsuar dhe harruar, kjo ka ndodhur pr arsye të ndrfutjes së kulturave globale, por edhe si rrjedhojë e ndryshimeve të mdha shoqrore, ekonomike e kulturore. Në rast se ky kod do të ishte i shkruar dhe i dokumentuar, patjetr që dhe dasmat do të ishin më të pasura me elementë të humbur të tradits dhe folklorit, sipas trevave ku zhvillohen.

    Dhuratat, nusja fal shami e çorape leshi
    Po cilat ishin zakonet pr vizitat e para mes dy palve të krushqve të ardhshm?
    Nga ana e burrit vinte xhaxhai dhe daja i dhndrit, bashkë me kryefamiljarin. Pra, linja më e afrt e dhndrit. Sigurisht, që krushqit e dhndrit do ta bnin vizitn të part në shtpinë e nuses, ku do të krkonin dhe dorn e vajzs pr djalin e tyre. Ata duhej të rrinin jo më tepr se dy orë në shtpinë e nuses dhe pas urimeve dhe gostisë, ktheheshin në shtpi. Nganjherë, sipas rastit, shkonin edhe pr darkë. Si dhurata fejese, zakonisht çohej bukë me qiqr, çorape të leshta, kmishë, etj. Kurse nusja, sipas zakonit, i jepte shami fmijve dhe i puthte, drgonte çorape leshi të bra me duart e saj pr dhndrin, vjehrrin, kunetrit, xhaxhallart dhe dajat e dhndrit. Veç ktyre, çoheshin edhe jorganë, çorga, levenxa, veshmbathje, e kshtu me radhë...

    Paja e nuses
    Paja, prveç mobilimit të dhoms së gjumit dhe kuzhins, veshjeve të dhndrit, por dhe të nuses, kishte dhe shpenzime të tjera në kohë, energji dhe para... Elefteria kujton, se “kur u bra nuse, shpura në shtpinë e dhndrit pallto, manto', nja dhjetë fustane, peshqeshe të ndryshme, kpucë, 30 çorape dhe 30 kmisha, që u kisha qndisur jakat e mngt me duart e mia. Unë jam martuar para 63-vjetsh (1943)”. Më tej, ajo vijon të tregojë, se “kur u martova unë, shtpinë e burrit e kisha shumë larg nga e imja. Jemi nisur me kuaj që në mngjes dhe arritm në darkë. Vajta atje e hipur mbi një kalë të bardhë dhe e shoqruar nga 10 krushq. Para se të hipja në kalë, mamaja më vuri prpara një gjym të mbushur me ujë, të cilit duhet që t'i bija me kmbë e ta rrzoja prdhe. Mbasandaj, vllai me xhaxhain më shoqruan, duke më mbajtur njri nga një krah e tjetri në ann tjetr. Kur u nism, burrat shkrehn pushkt dhe, edhe kur arritm në shtpinë e dhndrit, pushkë të tjera u shkrehn në ajr nga ata që na prisnin. Para se të hyja në shtpinë e burrit, më erdhi një fmijë i vogl, të cilit i dhashë një shami që e kisha qndisur, ca lekë dhe një palë çorape. Pastaj, pa hyrë akoma në shtpinë e burrit, ata shtruan poshtëë një plhurë të bardhë, që duhet ta shkelja me kmbn e djathtë, pr të sjellë fat e mbarsi në shtpinë e re. Siç hyra brenda, takova familjart. Të porta doli vjehrra që më leu duart me mjaltë, pastaj faqet dhe buzt. (Qesh). Kjo bhej që të ëmblsoheshim të dyja: nusja me vjehrrn... Më hodhn edhe oriz...”.

    Takimet e nuses me dhndrin

    Gjatë dasms, deri natn vonë kur nisnin vallzimi, as nusja as dhndri nuk kishin ndonjë rol të madh, prveçse atij të manekinve. Protagonistë ishin krushqit, dajat, xhaxhallart, kunetrit e kunatat, vjehrrit dhe vjehrrat, pa harruar kumbarin që nuk duhej anashkaluar në asnjë rast. “Ne nuk bnim ndonjë gjë të veçantë dhe rrinin të ndarë, unë në dhomn e grave, dhndri në atë të burrave”,- thotë Elefteria. Dhndri me nusen takoheshin vetm kur largoheshin njerzit. Ata mundet që nuk njiheshin fare dhe nuk ishin parë me njri-tjetrin. Madje, 80-vjeçarja kujton një tjetr episod gjatë biseds sonë, të cilin na e thotë duke rrudhur ballin nga kujtimet dhe prjetimi i dhimbshm i humbjes së bashkshortit, e më pas, duke qeshur pr ndodhinë e para 60-viteve. “Tani që m'u kujtua,- rrfen e moshuara,- kur isha në natn e parë të dasms, hyn im shoq në dhomn ku rrinim ne, që të ndizte cigare dhe unë u ngrita që të shkoja e t'i puthja dorn kur, ndrkohë, një nga gratë që kisha afr më bie me kmbë pr të më ndalur dhe vetm aty e kuptova se burri që kisha para meje ishte im shoq. Ç'të bja, nuk e njihja?!... (Qesh). Dhndri nuk kishte kostumin sepse ishte ndrruar, ndaj dhe unë nuk e njoha. Mua më kishin porositur, që kush ka një lule dhe shami në xhepin e kraharorit të palltos, është dhndri, por siç duket nuk e vura re...”. Vjehrra e vinte nusen në provë: “Unë, si 17-vjeçare që isha, i plqeva vjehrrit dhe vjehrrs, sepse isha edhe shumë e pashme, madje u çuditn të gjithë dhe u gzuan pr mua”.

    Nata e parë, nusja me dhndri flenë të ndarë

    Natn e parë, asnjherë nusja nuk flinte me dhndrin. Pasi ajo hidhte vallen me dhndrin e mbaronte dhe festa, shkonin e flinin; nusja në dhomn e grave e dhndri në atë të burrave. Në lidhje me ktë rast, Marjeta Mile, 70-vjeçare nga Korça, pohon se “mbaj mend, por edhe me çfarë kam dgjuar nga mamaja, se atherë mblidheshin e më kndonin, shanin dhndrin e lvdonin nusen, kurse dhndrit në ann tjetr, i shanin nusen ndrsa atë vetë e lvdonin. Por nusen ama, e shanin më tepr, kurse me dhndrin ishin më të prmbajtur...”.

    Krushqit “hajdutë” telash pr dasmort

    Një zakon i veçantë në zonn e Korçës është ai i krushqve, që duhet të bhen hajdutë kur shkojnë gjatë vizitave të ndrsjella që bhen nga të dyja palt, me rastin e shpalljes së fejess së çiftit të ri, traditë kjo, që ka mbijetuar dhe gjen zbatim deri në ditt e sotme... Vjollca Zguro, me origjinë nga fshati Polenë, i njohur pr traditat e shumta në trevn e Korçës, tregon se “fillimisht shkmbehet nishani, bhen ato që ne u themi “shkelkat”. Pastaj, kur vijnë krushqit e dhndrit, rrmbejnë ndonjë panoramë apo send tjetr në shtpi dhe e fshehin duke e marrë me vete. Pastaj, kur krushqit e tjerë kthejnë vizitn, edhe ata bjnë të njjtn gjë dhe pas një jave i kthejnë gjrat e vjedhura. Por, ka edhe raste kur ndonjë krushk, me qllim apo pa qllim, harron sendin që ka vjedhur dhe nuk e kthen më. Kur u martova unë, krushqit e burrit na morn një panoramë, kurse njerzit e mi morn disa gjra të ndryshme; panorama, filxhanë, etj.”. Puna e vjedhjeve të sendeve gjatë ktyre vizitave, në kohn e regjimit, ka qenë tepr problematike, pasi pavarsisht tradits dhe qllimit, prse ky veprim bhej, mund të hapte telashe pr familjet e dasmorve. Kjo, pasi nse vidheshin disa filxhanë ose gota, dhe ndodhte që të mos riktheheshin më mbrapsht, kto orendi mund të ishin tepr të veçanta e të rralla, pr më tepr, duke pasur parasysh stadin ekonomik dhe varfrinë e prgjithshme, të marra borxh nga fqinjt apo të njohur të fisit... E pra, kto raste sillnin pastaj shqetsime më vete pr organizatort e dasms që duhet të gjenin, ose krushqit “hajdutë” dhe të merrnin sendet e humbura, ose të prgjigjeshin para atyre që ju kishin mbetur borxhlinj, me shumë të madhe parash apo me të njjtat orendi si ato që humbn. Sipas gjithë gjasave, ndoshta kjo traditë ka qenë pikrisht pr të shtuar më tepr emocionet e dasmorve, derisa sendet e zhdukura riktheheshin srish atje ku ishin marrë me shkathtsinë dhe fshehtsinë më të madhe, m'u para hunds së dhjetra njerzve të shtpisë mikpritse.

    Kumbari, më i rndsishmi ndr të gjithë

    Asnjherë nuk ndodh, që kurora të vihet pa praninë e kumbarit. Madje, kur nusja merret, ajo duhet të krkohet në praninë e kumbarit dhe me mirkuptimin e tij.
    E, teksa nusja rri në shtpinë e saj në krye të kndit, kumbari ftohet që të enjten, tri ditë para se të bhet dasma. Vjollca shprehet se: “Kumbari është kryesori dhe pa të nusja me dhndrin nuk mund të vnë kurorë. Detyra e kumbarit është të shoqrojë çiftin në altar e të vnë kurorë. Gjithashtu, kumbari bn peshqeshe, kujdeset që gjithçka të shkojë sipas rregullit... Kur njerzit e dhndrit nisen pr të marrë nusen, ata duhet që të flasin në fillim me kumbarin e të bien dakord me të dhe së bashku, shkojnë e marrin nusen që të vnë kurorn. Njerzit e nuses, janë të detyruar të shkojnë gjithmonë 2 më shumë sesa kanë ardhur njerzit e dhndrit tek nusja. Ne e kemi si traditë, që kumbarin e mbajmë në krye të kndit, tamam si njeri të shtpisë”.

    Maskat trembin nusen, para valles në mesnatë

    Një veçanti tjetr që e kanë dasmat e zhvilluara kryesisht në fshatin Polenë të Korçës, është ajo e maskimit të dasmorve dhe lojrave që bjnë ata me krushqit dhe gjithë të pranishmit e tjerë, pr të nxehur më tepr atmosfern, teksa afron dhe vallzimi i parë i nuses. Në lidhje me ktë, Vjollca Zguro thotë se “diku andej nga mesi i dasms, ka dasmorë që vishen me maska, si arap, ose si palaço, me fytyra e veshje të ndryshme grash apo burrash, pr të brë qyfyre e pr të nxehur atmosfern, sepse pas ktij momenti, nusja ngrihet në vallen e parë. Kjo, zakonisht ndodh pas ors dy të nats”.

    Prplasja e dy dasmave dhe “Varri i Krushqve”

    Kur ndodhte që të kishte dy dasma në të njjtn ditë dhe karvant e krushqve, bashkë me nusen kryqzoheshin me njra-tjetrn, askush prej tyre nuk hapte rrugë, se dasma i vinte ters, e veç të tjerash, hapja e rrugs do të ishte dhe një ulje pr fiset që lshonin fill në ktë mes. Lidhur me ktë zakon, ka dhe një legjendë, sipas së cils, në disa fshatra afr Vithkuqit ekzistojnë disa varre, të cilat quhen “Varret e Krushqve”. Nuk dihet me saktsi nse legjenda ka lidhje me të vrtetn, pasi kto krkojnë kohë më të gjatë investigimi dhe punë shkencore, por ajo që na thanë, është se kishte ndodhur që në atë zonë, një ditë të bukur, dy karvanë dasmorsh që çonin nuset pr në shtpinë e dhndrit janë prballur dhe asnjra palë nuk trhiqej prapa, askush nuk donte të hapte rrugë, gjë që solli një tragjedi dhe i ktheu dy dasma në dy varreza të mdha.
    Meqense kto lloj prplasjesh mund të ndodhnin pr shkak se dasmat mund bheshin midis dy familjeve nga zona tepr të largta me njra-tjetrn, e gjithashtu, dasmat zhvilloheshin në muajin e vjeshts, atherë, gjithkush nga shtpia e dhndrit që shikonte pr së largu në horizont, karvanin me krushqit dhe nusen hipur në dorian teksa arrinin shndoshë e mirë, jepte lajmin duke qlluar në ajr. Krismat më tej pasoheshin nga dhndri, që donte të tregonte se tashmë nusja dhe karvani, ishin të sigurtë nn mbrojtjen familjes së tij...


    Lindja

    Ekskluzivitetin e emrit të fmijs, e ka kumbari. Ai ka të drejtë të bjë propozimin pr emr dhe familjart zgjedhin mes alternativave që u jepen. Zakonisht, kumbart kanë parasysh emrat e gjyshrve dhe strgjyshrve të fmijs që lind, të cilat i shnojnë edhe në listë, pr të mos i harruar. Asnjherë emri nuk vihet pa rnë në mirkuptim me kumbarin. Ditn e tretë pas lindjes, bhen petulla dhe shprndahen bashkë me lajmin npr lagje dhe në njerzit e afrt. Pavarsisht se npr lindje nuk ka ndonjë diferencim prsa i prket mnyrs së festimit, nse bhet djalë apo vajzë, në prgjithsi, gzimi është më i madh dhe gjithprfshirs, kur fmija i parë lind mashkull, sepse kshtu vazhdon vija e gjakut dhe trashgohet mbiemri i familjes...


    Vdekja

    Me sa na treguan në Polenë, e ashtu si atje në të gjitha fshatrat e ngjashme me prqindjen mbizotruese të banorve të krishterë, (orthodoksë), kur vdes dikush në fshat, ndryshe nga qyteti, nuk është nevoja të lajmrohen të gjithë pr varrimin dhe vizitat, sepse fatkeqsia merret vesh shpejt dhe njerzit vijnë vetë. Pas kryerjes së varrimit me të gjitha zakonet fetare dhe sigurisht praninë e një prifti, vizita pr ngushllime bhen ditn e nntë dhe të dyzetë, pastaj në gjashtë muaj, një vit, një vit e gjysmë, dy, dy e gjysmë e deri në trevjetorin e vdekjes, kur i ndjeri kujtohet pr të fundit herë. “Kur kalojnë nntë ditë nga vdekja, ne ndajmë grurë me sheqer, u japim kafe atyre që vijnë, e bashkë me kafen, edhe një biskotë dhe një gotë konjak”,- thotë Vjollca. Ajo shton, se “në ndryshim nga fshatrat që kemi prreth, të cilt janë shumica të besimit musliman, gratë në ann tonë shkojnë në varrim. Mbaj mend në Qatrom dhe Ravonik, që janë dy fshatra afr Polens, se në varrime shikoje vetm burrat, ndrsa gratë rrinin në shtpi. Pastaj koha ndryshoi dhe tani gratë mund të shkojnë, por atherë kshtu ishte tradita. Edhe diçka tjetr, të vdekurit në kto fshatra i linin lakuriq dhe i mbulonin vetm me çarçaf, kurse ne i vishnim dhe vazhdojmë t'i veshim tamam sikur janë gjallë, duke ju vnë erza, portokaje anash arkivolit, ndonjë lule në gojë dhe një monedhë”. Prsa i prket monedhs, i jepet të vdekurit me vete; ky është një rrit që e ka origjinn prtej Korçës dhe Shqiprisë, në tokn Helene... Sipas mitologjisë, kur dikush vdes, i duhet të kalojë në lumin e Ferrit dhe që ta bjë ktë, duhet të hipë në varkn që transporton të vdekurit dhe të paguajë vozitsin pr rrugn, ndaj, në bazë të ksaj filozofie, ka mbetur dhe zakoni i vendosjes së një ose dy monedhave, në sytë apo gojn e të vdekurve, para se ata të prcillen drejt baness së tyre të fundit...

    Hacker Albano
    antar i thjeshte
    antar i thjeshte

    Male
    Number of posts : 96
    Age : 23
    Location : elbasan
    Job/hobbies : Hacker
    Humor : fiksim fare....hahahaha
    Reputation : 0
    Registration date : 2008-04-08

    Re: zakone ne krahina te ndryshme....

    Post by Hacker Albano on 17.04.08 19:39

    Malesia e Madhe

    Po i vrave qenin e gjuetise te fikin deren....lol

    Hacker Albano
    antar i thjeshte
    antar i thjeshte

    Male
    Number of posts : 96
    Age : 23
    Location : elbasan
    Job/hobbies : Hacker
    Humor : fiksim fare....hahahaha
    Reputation : 0
    Registration date : 2008-04-08

    Re: zakone ne krahina te ndryshme....

    Post by Hacker Albano on 19.04.08 19:23

    e provuar shkencerisht

    moon_girl
    antar ideal
    antar ideal

    Female
    Number of posts : 1935
    Age : 23
    Location : 1-b
    Reputation : 0
    Registration date : 2008-03-25

    Re: zakone ne krahina te ndryshme....

    Post by moon_girl on 20.04.08 22:20

    TE HIDHET ORIZ DHE KARAMELE KUR TE IKI NUSJA

    Hacker Albano
    antar i thjeshte
    antar i thjeshte

    Male
    Number of posts : 96
    Age : 23
    Location : elbasan
    Job/hobbies : Hacker
    Humor : fiksim fare....hahahaha
    Reputation : 0
    Registration date : 2008-04-08

    Re: zakone ne krahina te ndryshme....

    Post by Hacker Albano on 07.05.08 22:32

    ke fituar nje arush

    moon_girl
    antar ideal
    antar ideal

    Female
    Number of posts : 1935
    Age : 23
    Location : 1-b
    Reputation : 0
    Registration date : 2008-03-25

    Re: zakone ne krahina te ndryshme....

    Post by moon_girl on 08.05.08 22:41

    CHYN ARUSHI KTU?

    piccola_stella
    super antar
    super antar

    Female
    Number of posts : 533
    Age : 24
    Location : itali
    Job/hobbies : te pikturoj
    Humor : jo shum
    Reputation : 0
    Registration date : 2008-04-16

    Re: zakone ne krahina te ndryshme....

    Post by piccola_stella on 24.01.09 16:18

    ....te behen ballokume ne 14 mars...ELBASAN...

    Sponsored content

    Re: zakone ne krahina te ndryshme....

    Post by Sponsored content Today at 9:05


      Current date/time is 04.12.16 9:05